در صورتی که کارفرما نیازمند ارائه خدمات دیگری مازاد بر خدمات اشاره شده پشتیبانی باشد، هزینه آنها باید تحت عنوان ” راهبری” محاسبه و پرداخت شود.
این هزینه میتواند بر اساس نفر- ساعت، نفر-روز، نفر- ماه، موردی یا حتی توافقی و حسب عنوان شغلی مورد نیاز (طبق جداول فصل 2 تعرفه نرخ پایه خدمات فنی – تخصصی انفورماتیک سازمان نظام صنفی رایانه ایی جمهوری اسلامی ایران ورژن سال درخواست ) محاسبه شود.
فرض کنیم یک سازمان از سامانهای استفاده میکند که توسط رادنت پیادهسازی شده است. سامانه بدون مشکل در حال فعالیت است و تعهدات پشتیبانی نیز بهطور کامل انجام میشود.
پس از مدتی، کارفرما تصمیم میگیرد فرآیند جدیدی را به سامانه اضافه کند، Server را ارتقا دهد، اطلاعات ۱۰ سال گذشته را از یک سیستم قدیمی به سامانه جدید منتقل کند و سامانه را به یک سرویس سازمانی دیگر متصل نماید.
هیچکدام از این درخواستها «رفع اشکال سامانه» نیستند. بنابراین منطقی نیست هزینه آنها از محل مبلغ ثابت پشتیبانی پرداخت شود. این فعالیتها نیازمند صرف زمان متخصصان تحلیل، برنامهنویسی، Database، زیرساخت و امنیت هستند و باید در قالب خدمات راهبری یا خدمت تخصصی مستقل، بر اساس نفر-ساعت، نفر-روز، نفر-ماه یا توافق موردی قیمتگذاری شوند.
این تفکیک از نظر قراردادی هم مهم است؛ چون اگر مرز پشتیبانی، راهبری و توسعه در قرارداد مشخص نباشد، تقریباً همیشه در ادامه پروژه اختلاف ایجاد میشود که «این درخواست جزو پشتیبانی است یا هزینه جداگانه دارد؟»
| راهبری زیرساخت نرم افزاری (سامانه عامل و پایگاه داده) راهبری زیرساخت سخت افزاری (کارسازها، تجهیزات ذخیره سازی و …) راهبری زیرساخت امنیتی (آنتی ویروس، فایروال و …) نصب مجدد نرم افزار نصب مجدد سامانه عامل و پایگاه داده شناخت و تحلیل نیازمندیهای جدید توسعه (در نرم افزارهای سفارش مشتری) پیاده سازی فرم و فرآیندهای الکترونیکی | پیاده سازی ارتباطات یکپارچگی با سامانه های دیگر تهیه گزارش و مستندات به درخواست کارفرما برگزاری جلسات مازاد برآموزش ارائه خدمات مشاوره حضور در جلسات کارشناسی- فنی مورد نیاز کارفرما خدمات داده آمایی (پاکسازی پرونده، استخراج داده ها، ثبت در فرمهای مشخص شده، تایپ، اسکن و …) طراحی گرافیکی |
۱. راهبری زیرساخت نرمافزاری؛ سیستمعامل و پایگاه داده
مثلاً در یکی از سامانههای سازمانی که رادنت پیادهسازی کرده است:
- بررسی و بهینهسازی Performance پایگاه داده SQL Server
- بررسی و اصلاح Indexها و Queryهای سنگین
- تنظیم SQL Server برای افزایش کارایی سامانه
- بررسی رشد Database و مدیریت فضای ذخیرهسازی
- تنظیم Jobهای SQL Server و فرآیندهای Backup
- بررسی و اصلاح تنظیمات IIS و Application Pool
- تحلیل Logهای سیستمعامل، IIS و SQL Server
- ارتقای نسخه SQL Server یا Windows Server
- انتقال Database یا Application به یک Server جدید
نکته مهم: این اقدامات لزوماً «رفع خرابی» نیستند؛ ممکن است سامانه کاملاً سالم باشد، اما کارفرما برای بهبود، ارتقا یا تغییر زیرساخت به خدمت تخصصی نیاز داشته باشد.
۲. راهبری زیرساخت سختافزاری
برای مثال:
- نصب و راهاندازی یک Server جدید برای سامانه رادنت
- انتقال سامانه از یک Server قدیمی به Server جدید
- راهاندازی Storage جدید
- بررسی ظرفیت CPU، RAM و Storage و ارائه پیشنهاد ارتقای سختافزار
- طراحی یا بازطراحی معماری Serverها
- راهاندازی RAID یا تغییر ساختار Storage
- انتقال ماشینهای مجازی به Host جدید
- بررسی ظرفیت زیرساخت برای افزایش تعداد کاربران سامانه
۳. راهبری زیرساخت امنیتی
مثلاً:
- نصب و تنظیم Firewall جدید
- تعریف Ruleهای اختصاصی Firewall برای سامانه
- تنظیم دسترسی امن کاربران به سامانه
- راهاندازی VPN برای دسترسی کارشناسان
- نصب و پیکربندی Antivirus/EDR روی Serverها
- بررسی رخدادهای امنیتی و تحلیل Logها
- سختسازی Windows Server و SQL Server
- بررسی و اصلاح دسترسیهای کاربران و سرویسها
- پیادهسازی SSL Certificate و تنظیم HTTPS
- انجام اقدامات امنیتی مورد نیاز برای اتصال سامانه به شبکه سازمان
۴. نصب مجدد نرمافزار
مثلاً اگر کارفرما به هر دلیل Server یا محیط اجرای سامانه را تغییر دهد و درخواست کند رادنت مجدداً نرمافزار را روی محیط جدید نصب و Configure کند.
این موضوع با رفع یک خطای معمول نرمافزار تفاوت دارد؛ چون نصب مجدد و آمادهسازی محیط اجرا یک فعالیت اجرایی مستقل است.
۵. نصب مجدد سیستمعامل و پایگاه داده
مثلاً:
کارفرما تصمیم میگیرد Windows Server را مجدداً نصب کند یا Server را تعویض نماید و از رادنت میخواهد پس از نصب سیستمعامل، SQL Server را نصب و پیکربندی کرده، Databaseهای سامانه را Restore نموده و سامانه را مجدداً عملیاتی کند.
این فعالیت میتواند شامل Backup، Restore، Configuration، تنظیم دسترسیها، IIS، SQL Server و تست نهایی سامانه باشد.
۶. شناخت و تحلیل نیازمندیهای جدید توسعه
این یکی برای رادنت خیلی مهم است.
مثلاً کارفرما اعلام میکند:
«میخواهیم فرآیند درخواست وام کارکنان از حالت کاغذی خارج شود.»
در این حالت، رادنت باید:
- جلسات شناخت برگزار کند.
- فرآیند فعلی را بررسی کند.
- ذینفعان و نقشهای سازمانی را شناسایی کند.
- نیازمندیهای Functional و Non-Functional را استخراج کند.
- گردش کار پیشنهادی را طراحی کند.
- فرمها و دسترسیها را مشخص کند.
- برآورد زمان و هزینه توسعه را ارائه دهد.
این فعالیت پشتیبانی نیست؛ بلکه یک خدمت تخصصی تحلیل و مهندسی نرمافزار است و میتواند بر مبنای نفر-ساعت یا نفر-روز محاسبه شود.
۷. پیادهسازی فرم و فرآیندهای الکترونیکی
مثلاً در یکی از سامانههای سازمانی رادنت، کارفرما درخواست کند:
«فرآیند درخواست مأموریت، تأیید مدیر، تأیید منابع انسانی و ثبت نهایی به سامانه اضافه شود.»
در این حالت طراحی فرم، Workflow، سطح دسترسی، Validation، Notification و گزارشهای مربوطه، یک فعالیت توسعهای جدید محسوب میشود.
۸. پیادهسازی ارتباط و یکپارچگی با سامانههای دیگر
این مورد هم برای پروژههای رادنت مثال بسیار خوبی دارد.
مثلاً کارفرما درخواست کند سامانه رادنت با یکی از سامانههای موجود سازمان ارتباط برقرار کند تا:
- اطلاعات اشخاص از سامانه منابع انسانی دریافت شود.
- اطلاعات مالی از سامانه مالی دریافت شود.
- اطلاعات پروندهها بین دو سامانه تبادل شود.
- Web Service یا REST API ایجاد شود.
- احراز هویت کاربران از طریق سرویس سازمان انجام شود.
- اطلاعات بهصورت دورهای بین دو Database Synchronize شود.
طراحی API، Mapping دادهها، Authentication، مدیریت خطا، Logging و تست Integration همگی میتوانند در قالب خدمت راهبری/توسعه مستقل تعریف شوند.
۹. تهیه گزارش و مستندات به درخواست کارفرما
مثلاً کارفرما خارج از مستندات استاندارد قرارداد درخواست کند:
- مستند معماری سامانه
- مستند ساختار Database
- مستند APIها
- مستند فرآیندهای سامانه
- گزارش وضعیت Server
- گزارش وضعیت امنیتی
- گزارش عملکرد سامانه
- گزارش تغییرات انجامشده
- گزارش کارشناسی برای ارائه به مدیریت
- تهیه مستندات مورد نیاز مناقصه یا ارزیابی فنی
این موارد خصوصاً زمانی که گزارش یا مستند خاصی خارج از خروجیهای تعهدشده قرارداد درخواست شود، میتواند خدمت راهبری محسوب شود.
۱۰. برگزاری جلسات مازاد بر آموزش
مثلاً قرارداد شامل آموزش اولیه سامانه است، اما کارفرما بعداً درخواست کند:
«برای مدیران واحدها یک جلسه سهساعته جهت بررسی قابلیتهای جدید سامانه برگزار شود.»
یا:
«یک جلسه اختصاصی برای کارشناسان واحد مالی برگزار کنید و فرآیند جدید را برای آنها تشریح کنید.»
این جلسات، اگر خارج از تعداد یا ساعات آموزشی تعهدشده باشند، میتوانند به عنوان خدمت راهبری محاسبه شوند.
۱۱. ارائه خدمات مشاوره
مثلاً کارفرما قصد دارد:
- Server جدید خریداری کند.
- SQL Server را Upgrade کند.
- معماری سامانه را تغییر دهد.
- سامانه را به Cloud منتقل کند.
- زیرساخت Backup طراحی کند.
- معماری Disaster Recovery ایجاد کند.
- سامانه جدیدی خریداری کند و درباره معماری آن نظر کارشناسی رادنت را بخواهد.
در این حالت حتی ممکن است هیچ کدی توسط رادنت نوشته نشود؛ اما زمان متخصص برای بررسی، تحلیل و ارائه نظر کارشناسی، خدمت قابل محاسبه است.
۱۲. حضور در جلسات کارشناسی ـ فنی
مثلاً کارفرما برای تصمیمگیری درباره معماری یک پروژه جدید، جلسهای با حضور:
- واحد فناوری اطلاعات
- واحد امنیت
- پیمانکار زیرساخت
- پیمانکار نرمافزار
- مدیر پروژه
برگزار میکند و از متخصص رادنت نیز درخواست حضور میشود.
حضور کارشناس رادنت، بررسی موضوعات فنی، پاسخ به پرسشها و ارائه نظر تخصصی، در صورتی که خارج از جلسات معمول قرارداد باشد، میتواند به عنوان خدمت راهبری محاسبه شود.
۱۳. خدمات دادهآمایی و یا آنالیز دیتا
این مورد در پروژههای سازمانی بسیار کاربردی است.
مثلاً کارفرما تعدادی پرونده کاغذی دارد و درخواست میکند:
- اطلاعات پروندهها استخراج شود.
- اطلاعات در Excel یا Database ثبت شود.
- اطلاعات قدیمی پاکسازی شود.
- دادههای تکراری شناسایی و حذف شوند.
- اطلاعات ناقص اصلاح شود.
- اسناد اسکن شوند.
- اطلاعات اسکنشده به پروندههای الکترونیکی متصل شوند.
- اطلاعات قدیمی به ساختار جدید Database منتقل شود.
مثلاً:
انتقال ۲۰ هزار پرونده قدیمی از قالب Excel به ساختار جدید سامانه، بررسی و اصلاح اطلاعات ناقص و ایجاد ارتباط میان پروندهها و اشخاص.
این فعالیت عملاً یک پروژه Data Migration/Data Cleansing است و نباید الزاماً در قالب پشتیبانی دیده شود.
۱۴. طراحی گرافیکی
مثلاً کارفرما درخواست کند:
- Dashboard جدید طراحی شود.
- UI سامانه بازطراحی شود.
- قالب گزارشها تغییر کند.
- Iconها و عناصر گرافیکی جدید طراحی شوند.
- Banner یا پوستر آموزشی تهیه شود.
- قالب خروجی PDF یا گزارشهای سازمانی تغییر کند.
- طراحی Responsive صفحات جدید انجام شود.
این فعالیتها نیز در صورت خارج بودن از تعهدات معمول قرارداد، میتوانند به عنوان خدمت راهبری محاسبه شوند.
